Gaat elevator 19 vreemd?

 

Vreemd? Hoe bedoel ie?

Nou, wat doet een elevator in Franeker!

Simpel, gewoon verder lezen.

 

Waar velen aannemen dat het gebruik van elevators een puur Rotterdams verhaal is, die vergissen zich. Elevators zijn in vele Europese havens ingezet. Hier en nu concentreren wij ons op de situatie in Rotterdam en Antwerpen.

 

De reden?

Elevator 19 is gebouwd in 1926 in opdracht van het Havenbedrijf Stad Antwerpen en heeft dienst gedaan tot in april 1984. Werd in een hoekje van de haven gemeerd in afwachting van, vermoedelijk, sloop.

Die sloper meldt zich in 1985 bij het college van Schout en Schepenen met een verzoek tot aankoop. De Stichting Technische Restauraties Rijnmond (STERR) heeft de laatste stoomelevator (GEM 4) verworven van de Graan Elevator Maatschappij (GEM) en wil deze restaureren met inzet van ‘alternatieve arbeid’

Om aan reservedelen te komen koopt zij de Antwerpse zuiger.

Eind april 1985 verhuist de “19 “ naar Rotterdam.

Door uiteenlopende organisatorische problemen is de rol van de STERR snel uitgespeeld en neemt het dan opgerichte Maritiem Buitenmuseum het juridisch eigendom over. Snel wordt duidelijk dat de “19” in betere staat verkeert dan de “4”. Besloten wordt de rollen om te draaien. De “4 “ wordt leverancier van ‘wisselstukken’ voor de “19”. De restanten gaan voor oud-ijzer de museumhaven uit.

 

Het beheer van de “19” komt in 1987 in handen van de Stichting Rotterdamse Graanelevator (SRG) en duurt tot op vandaag voort.

De vrijwilligers van de SRG hebben de “19”, na een grote werfbeurt in 1988 [Verolme Drydocks], grondig gerestaureerd met de toen beschikbare middelen.

Een hoogtepunten in de restauratie werd bereikt in voorjaar ’92 toen na veel geploeter en gesleutel de stoomketel werd goedgekeurd voor de komende 25 jaar.

Daarmee kwamen hoofdstoommachine, stoomlieren en de stoompompen terug in bedrijf.

In de jaren die volgen is de “19” een graag geziene gast op uiteenlopende maritieme evenementen: Vestingdagen Hellevoetsluis, Furieade Maassluis, Havendagen Werkendam, Dordt in Stoom en vanzelfsprekende de Wereldhavendagen in Rotterdam.

 

In 2007 zetten de mannen van de elevatorstichting een vermetele stap. We melden ons als deelnemer aan ‘Water-rAnt’ in Antwerpen en blijken welkom. Met veel vlagvertoon varen we voorzichtig het Willemdok in. Het begin van een onvergetelijk weekeinde. Stadsgraanzuiger 19 is voor het eerst sinds 1984 terug in ‘het Stad’. Emotionele taferelen op de kade en aan boord als ex-werknemers en mensen die aan boord woonden hun “tuig” terugzien. Het aantal bezoekers is extreem. In 2017 nemen we nogmaals deel aan Water-rAnt. Opnieuw is de belangstelling enorm.

 

Vanaf 2015 ontwikkelt zich een innige samenwerking tussen het Maritiem Museum Rotterdam en het Museum aan de Stroom (Antwerpen) gericht op het gezamenlijk exploiteren en exposeren van de graanzuiger. Door de zuiger wisselend in Antwerpen en in Rotterdam te doen zijn en open te stellen voor publiek wordt een groter publiek bediend. Krijgt Antwerpen haar ‘haventuig’ regelmatig terug in beheer en krijgt de Vlaamse graanoverslag die aandacht die ze verdient. Ook kunnen Vlaamse vrijwilligers worden betrokken en opgeleid tot ‘vaste’ Vlaamse bemanning.

De samenwerking eenmaal op gang leidt tot het verkrijgen van de status van ‘geregistreerd Vlaams erfgoed’ en later die van ‘opengesteld erfgoed’ Deze status levert niet alleen verplichtingen op (regelmatig in Vlaams water zijn) maar ook financiering voor een op te stellen ‘beheersplan’.

Dit plan omvat zo’n beetje alles wat er voor de komende jaren kan worden voorzien en vastgelegd.

 

Drieëndertig jaar na de start wordt het hierdoor mogelijk STADSGRAANZUIGER 19 ingrijpend te restaureren.

De restauratie gaat uitgevoerd worden bij scheepswerf Talsma in Franeker. In mei 2021 wordt de “19” versleept naar het Hoge Noorden.

 

Woensdag 20 april 2022 zal de graanzuiger met de inzet van twee SPMT’s worden verreden van de plaats waar de afgelopen 310 dagen de restauratie gestalte kreeg, naar de scheepslift nabij het van Harinxmakanaal. Donderdag 21 april wordt de veter (Rotterdams) te water gelaten. Aansluitend wordt het ponton van ‘geballast (er is ongeveer 35 ton afgevoerd)’en klaar gemaakt voor de thuisvaart naar Rotterdam. Die zal op 2 mei starten.

Als tijdens de heenreis zal de kernbemanning tijdens de thuisvaart een livestream verzorgen via Youtube. Behalve midden op het IJsselmeer (waar de dekking van de mobiele telefonie pover is) gaan wij met u delen hoe de terugreis verloopt.

 

De route loopt vanaf Franeker / Frentsjer naar Harlingen > sluis Kornwerderzand> IJsselmeer > Markermeer > Oranjesluis > het IJ > staande mastroute door Amsterdam > Nieuwe Meer > Westeinderplassen > Alphen a/d Rijn > Gouda > Rotterdam. De aankomst wordt verwacht op 4 mei in de middag.

Weer & wind zijn van invloed op deze reis, dus het vaarplan kan zo maar veranderen.

In de Leuvehaven zal de restauratie ‘gewoon’ door gaan. De elektra wordt vervangen en alle drukvoerende (stoom)leidingen. Deze klus zal worden onderbroken voor deelname aan Dordt in Stoom 2022 en later tijdens de zomer voor een bezoek aan Antwerpen.

Via de website houden we u zo goed als mogelijk geinformeerd.

 

Wij willen dit bijzondere werktuig graag aan het breedst mogelijke publiek blijven aanbieden en zoeken daarom enthousiaste collega’s.

Wil je, kun je iets betekenen voor dit maritiem erfgoed?

Mail ons op elevator19@xs4all.nl